Duits erf- en successierecht deel IV

Bij een langer verblijf in Duitsland is het raadzaam, de planning van een nalatenschap met behulp van een jurist/specialist te maken – alleen al om onaangename verrassingen te voorkomen. In deel I van de serie Duits erf- en successierecht (JND, juli 2010) behandelden wij de wettelijke erfopvolging, in deel II (JND, augustus 2010) de legitieme portie (Pflichtteil), in deel III (JND, oktober 2010) de Beschikking vanwege overlijden. In de hier volgende passages gaat het over huwelijkse voorwaarden en de erfrechtelijke gevolgen van samenwonen.

Huwelijkse voorwaarden

Met huwelijkse voorwaarden wordt bedoeld een overeenkomst tussen echtgenoten, waarin het recht op bezit en inkomen van beiden wordt geregeld. Als huwelijkse voorwaarden wordt het scala van vermogensrechtelijke regelingen aangeduid, dat dient te voldoen aan de gezamenlijke nastreving van de doelen binnen het huwelijk. Het Duitse recht kent drie erfrechtelijk relevante variaties:

1. De Zugewinngemeinschaft (wettelijk deelgenootschap)
2. De Gütertrennung (scheiding van goederen/huwelijkse voorwaarden)
3. De Gütergemeinschaft (gemeenschap van goederen)

Het wettelijk huwelijksvermogensstelsel is in Duitsland de Zugewinngemeinschaft. Op echtgenoten is dit stelsel van toepassing voor zover niet bij huwelijkse voorwaarden anders is overeengekomen. Bij de Zugewinngemeinschaft vindt bij overlijden de compensatie van de vermogensaanwas plaats doordat het wettelijk erfdeel (Pflichtteil) van de echtgenoot (1/4) met een ¼ deel wordt verhoogd. Zodoende bedraagt het erfdeel van de overlevende erfnemer de helft van de nalatenschap van de erflater; de andere rechthebbenden moeten dientengevolge de resterende helft delen.

De huwelijkse voorwaarden kunnen d.m.v. een huwelijkscontract door de echtgenoten worden bepaald. Bij Gütertrennung vindt er geen compensatie van de vermogensaanwas plaats. Ook de forfaitaire verhoging van het erfdeel blijft in dit geval achterwege. De huwelijkse voorwaarden kunnen echter alleen bij een notariële akte van huwelijkse voorwaarden worden overeengekomen. Dit is ook zo bij de Gütergemeinschaft. Bij deze in de praktijk zeer ongebruikelijke vorm van huwelijkse voorwaarden bestaan er geen erfrechtelijke bijzonderheden. Het blijft ook hier bij het normale wettelijke erfrecht van de overlevende echtgenoot zonder compensatie vermogensaanwas, dus ook zonder verhoogd wettelijk erfdeel.

Samenwonen in Duitsland

Het Duitse erfrecht houdt in eerste instantie rekening met familie en bloedverwantschap. Steeds vaker bestaan er echter samenlevingsvormen die noch op afstamming, noch op een huwelijk berusten. In het Bürgerliche Gesetzbuch, met name in het erfrecht, wordt een dergelijke samenlevingsvorm niet erkend. De samenleving van ongehuwden is in Duitsland wettelijk slechts geregeld voor homosexuele paren. Dat betekent dat tussen niet met elkaar gehuwde partners geen wettelijk erfrecht (gesetzliches Erbrecht) en daarmee bijvoorbeeld ook geen wettelijk erfdeel (Plichtteilsrecht) bestaat. Worden zij tot erfgenamen benoemd, dan moeten zij een legitieme portie aan de ouders of de kinderen betalen.

Als twee partners bijvoorbeeld een huis kopen en zijn niet getrouwd, dan worden zij juridisch gezien als twee mensen die samen een woning kopen en enkel een gezamenlijke huishouding voeren. Hetzelfde geldt ook voor een geregistreerd partnerschap plus het daarbij behorende samenlevingscontract, aangezien de partnerregistratie, zoals men die in Nederland kent, in Duitsland niet wordt erkend. Dit betekent bijvoorbeeld dat na overlijden de partner fiscaal en voor wat betreft de positie richting kinderen als een niet verwante wordt beschouwd.
Het is derhalve aan te bevelen dat samenlevenden contractueel regelingen treffen in het bijzonder wanneer in Duitsland onroerend goed wordt gekocht of wanneer de kosten voor het dagelijkse leven niet door beide in gelijke omvang worden betaald. Het is raadzaam dat samenwonenden te allen tijde een testament laten opstellen. Ouders houden recht op hun wettelijk erfdeel (Pflichtteil).

Over wettelijke erfopvolging, de legitieme portie en de Beschikking vanwege overlijden  las u in de vorige uitgaven van de Juridische Nieuwsbrief Duitsland (juli, augustus, oktober  2010). Over het aan de Duitse fiscus verschuldigde successierecht gaat het in de volgende uitgave van deze nieuwsbrief.

  • gepubliceerd : woensdag, 17 augustus 2011